Gedrag bij autisme: kijk verder dan het topje van de ijsberg

“Hij wil gewoon niet.”

“Ze reageert altijd zo fel.”

“Waarom doet hij nu zo moeilijk?”

“Ze zondert zich alweer af.”

Wanneer gedrag opvalt, kijken we vaak automatisch naar wat iemand doet. Zeker bij autisme kan gedrag echter maar een klein stukje van het verhaal vertellen.

Het ijsbergmodel bij autisme helpt om daar op een andere manier naar te kijken. Want net zoals bij een ijsberg bevindt een groot deel zich onder het wateroppervlak.

En precies dat deel zien we niet.

Wat we zien, is maar het topje

Boven het wateroppervlak bevindt zich het zichtbare gedrag bij autisme.

Iemand wordt boos, trekt zich terug, weigert iets te doen, begint te huilen, reageert kortaf, loopt weg, blokkeert of krijgt een meltdown.

Dat gedrag valt op. En daardoor gaat onze aandacht vaak meteen daarnaartoe.

We proberen iemand te kalmeren. We vragen om toch te beginnen. We zeggen dat iets helemaal niet zo erg is. Of we proberen het gedrag te stoppen.

Maar wat als we eerst eens onder het wateroppervlak zouden kijken?

Wat zit er onder de ijsberg?

Onder zichtbaar gedrag kan ontzettend veel schuilgaan.

Denk bijvoorbeeld aan:

overprikkeling door geluid, licht of drukte;
vermoeidheid of een gebrek aan hersteltijd;
angst of onzekerheid;
onduidelijke verwachtingen;
moeite met veranderingen of schakelen;
niet weten hoe je aan een taak moet beginnen;
sociale situaties niet goed kunnen inschatten;
emoties moeilijk herkennen of verwoorden;
een opeenstapeling van kleine prikkels doorheen de dag.

Aan de buitenkant zie je misschien iemand die zegt: “Ik doe het niet.”

Onder de oppervlakte kan de boodschap eigenlijk zijn:

“Ik weet niet hoe ik hieraan moet beginnen.”

“Het is me allemaal te veel.”

“Ik begrijp niet wat je van mij verwacht.”

Of zelfs:

“Ik kan nu echt niet meer.”

Dat is een heel andere manier om naar gedrag te kijken.

Gedrag is communicatie

Dat betekent niet dat we elk gedrag zomaar moeten goedkeuren.

Het betekent wél dat gedrag ons informatie kan geven.

In plaats van alleen te denken:

“Hoe krijgen we dit gedrag weg?”

kunnen we ons ook afvragen:

“Wat probeert dit gedrag ons te vertellen?”

Bij gedrag bij autisme is die vraag extra belangrijk. Wat voor de buitenwereld een kleine gebeurtenis lijkt, kan het laatste duwtje zijn na een dag vol prikkels, aanpassen, nadenken, schakelen en verwachtingen proberen te begrijpen.

De zichtbare reactie is dan misschien groot.

Maar de oorzaak ligt vaak veel dieper dan dat ene moment.

Niet: “Waarom doe je zo?” maar: “Wat gebeurt er?”

Het ijsbergmodel bij autisme nodigt ons uit om nieuwsgieriger te worden.

Niet meteen oordelen.

Niet automatisch uitgaan van onwil.

Maar proberen te begrijpen wat er onder het gedrag zit.

En dat geldt niet alleen voor ouders, partners, leerkrachten of werkgevers. Ook wanneer je zelf autisme hebt, kan het soms moeilijk zijn om te begrijpen waarom je op bepaalde momenten zo sterk reageert, vastloopt of plots niets meer lijkt te kunnen.

Misschien herken je pas achteraf dat je al uren over je grenzen ging.

Of dat een onverwachte verandering veel meer impact had dan je dacht.

Daarom kijk ik binnen auticoaching niet alleen naar wat er gebeurt, maar vooral naar wat eraan voorafgaat en wat er onder de oppervlakte meespeelt.

Want wanneer je beter begrijpt waar gedrag vandaan komt, ontstaat er ruimte om jezelf anders te leren begrijpen.

Wat zit er onder jouw ijsberg?

Misschien herken je bepaald gedrag bij jezelf, maar begrijp je niet goed waarom het telkens terugkomt.

Of misschien merk je bij iemand met autisme in je omgeving gedrag op waarvan je niet weet wat erachter zit.

Dan kan het waardevol zijn om niet alleen naar het topje van de ijsberg te kijken.

Als auticoach help ik je om samen te onderzoeken wat er onder de oppervlakte gebeurt. Niet vanuit oordeel, maar vanuit nieuwsgierigheid en begrip.

Want gedrag vertelt ons vaak dát er iets aan de hand is.

De interessante vraag is: wat?