Overprikkeling of vermoeidheid bij autisme: hoe herken je het verschil?

Je komt thuis na een drukke dag en het enige wat je nog wilt, is rust. Je hebt nergens zin in, geluiden irriteren je en zelfs de vraag “Wat wil je eten?” voelt als te veel.

Ben je gewoon moe? Of ben je overprikkeld?

Bij autisme is dat verschil niet altijd zo gemakkelijk te herkennen. Overprikkeling bij autisme en vermoeidheid kunnen namelijk sterk op elkaar lijken. En soms zijn ze er zelfs tegelijkertijd.

Toch kan het waardevol zijn om te leren herkennen wat er op dat moment speelt. Want wat je nodig hebt wanneer je moe bent, is niet noodzakelijk hetzelfde als wat je nodig hebt wanneer je overprikkeld bent.

Wat is overprikkeling bij autisme?

Doorheen de dag komt er voortdurend informatie binnen: geluiden, licht, geuren, gesprekken, bewegingen, verwachtingen, sociale informatie…

Bij autisme kan die sensorische informatie anders verwerkt worden. Bepaalde prikkels kunnen daardoor veel sterker binnenkomen en wanneer er meer informatie binnenkomt dan je op dat moment kunt verwerken, kan sensorische overbelasting of overprikkeling ontstaan. (⁠National Autistic Society)

Signalen kunnen bijvoorbeeld zijn:

• geluiden, licht of aanraking plots veel moeilijker verdragen;
• sneller geïrriteerd of emotioneel reageren;
• moeite krijgen om informatie te verwerken;
• niet meer goed kunnen nadenken of antwoorden;
• een sterke behoefte voelen om weg te gaan;
• je afsluiten of net heel onrustig worden.

Bij ernstige overbelasting kan dit uiteindelijk uitmonden in een meltdown of shutdown.

Belangrijk daarbij is dat overprikkeling er bij iedereen anders kan uitzien. Wat voor de ene persoon nauwelijks opvalt, kan voor iemand anders enorm veel energie vragen.

En wat als je vooral vermoeid bent?

Vermoeidheid bij autisme gaat vaak verder dan alleen “een beetje moe zijn”.

Een gewone dag kan al behoorlijk wat energie vragen. Denk maar aan sociale situaties verwerken, je aanpassen aan verwachtingen, veranderingen opvangen, plannen en schakelen of voortdurend proberen te functioneren in een omgeving die niet altijd afgestemd is op jouw behoeften.

Ook maskeren, sociale situaties en het omgaan met sensorische prikkels kunnen bijdragen aan sterke vermoeidheid. (⁠National Autistic Society)

Wanneer vermoeidheid op de voorgrond staat, herken je misschien eerder:

• een zwaar of leeg gevoel;
• weinig energie om iets te beginnen;
• trager denken;
• behoefte aan slapen of langere tijd herstellen;
• taken die normaal lukken en plots veel meer moeite kosten;
• het gevoel dat je batterij simpelweg leeg is.

Overprikkeld of moe: hoe merk je het verschil?

Het lastige is dat er geen duidelijke grens tussen beide bestaat.

Een mogelijke vraag om jezelf te stellen is:

“Wil ik vooral dat alles stopt, of heb ik vooral geen energie meer?”

Bij overprikkeling staat vaak het te veel centraal: te veel geluid, te veel mensen, te veel vragen, te veel informatie. Je zenuwstelsel krijgt meer binnen dan het nog goed kan verwerken.

Bij vermoeidheid staat eerder het te weinig centraal: te weinig energie, te weinig draagkracht, een batterij die leegloopt.

Maar zelfs dat onderscheid is niet altijd zo netjes.

Je kunt namelijk moe zijn én daardoor sneller overprikkeld raken. De National Autistic Society benoemt vermoeidheid en een laag energieniveau expliciet als factoren waardoor sensorische prikkels moeilijker te verdragen kunnen worden. (⁠National Autistic Society)

En andersom kan een dag vol overprikkeling je volledig uitgeput achterlaten.

Het ene kan het andere dus versterken.

Waarom het belangrijk is om jouw signalen te leren kennen

Misschien merk je pas dat het te veel was wanneer je thuis bent. Misschien denk je lange tijd dat je “gewoon altijd moe” bent. Of misschien merk je wel dat je spanning stijgt, maar weet je niet precies waardoor.

Dat is niet vreemd.

Het herkennen van je eigen signalen vraagt vaak tijd. Het kan helpen om niet alleen te kijken naar hoe je je voelt, maar ook naar wat eraan voorafging.

Was je lang in een drukke omgeving?
Heb je veel sociale contacten gehad?
Moest je voortdurend schakelen?
Heb je veel moeten maskeren?
Was er weinig hersteltijd?
Welke prikkels waren aanwezig?

Door daar samen naar te kijken, kunnen patronen stilaan duidelijker worden.

Een auticoach kan helpen om jouw patroon zichtbaar te maken

Er bestaat geen universeel lijstje waarmee je altijd kunt bepalen: dit is overprikkeling en dit is vermoeidheid.

Autisme ziet er bij iedereen anders uit.

Als auticoach kijk ik daarom niet alleen naar het moment waarop je vastloopt. We onderzoeken samen wat eraan voorafgaat, welke signalen jouw lichaam en hoofd geven en welke situaties veel meer energie kosten dan je misschien beseft.

Niet om alle prikkels uit je leven te verwijderen, maar om jezelf beter te leren begrijpen.

Want hoe eerder je jouw eigen signalen leert herkennen, hoe beter je kunt ontdekken wat jij nodig hebt vóór je batterij helemaal leeg is of je systeem zegt: genoeg.

Merk je dat je vaak uitgeput of overprikkeld thuiskomt, maar moeilijk kunt achterhalen waar het precies misloopt? Bij ASSent Coaching kunnen we samen jouw persoonlijke prikkel- en energiepatroon in kaart brengen.

Je hoeft niet pas naar je grenzen te luisteren wanneer je er al overheen bent.